در کتاب «عتبات عالیات عراق» درباره علما و سادات مدفون در کربلا آمده است:
«…از دیر باز به سبب قداست این مکان، در داخل و خارج حرم، دهها تن از عالمان و روحانیان و سادات به خاک سپرده شدند که برخی از آنان قبر و نشان مشخصی دارند از جمله:
ابو احمد حسین بن محمد (۳۰۴ ق ـ ۴۰۰ ق) نسب او با ۳ نسل به امام موسی کاظم(علیه السلام) میرسد. وی پدر گرامی سید مرتضی و سید رضی است. وفاتش در بغداد اتفاق افتاد و پس از دفن در منزلش به کربلا منتقل، در حرم مطهر، کنار جدش ابراهیم اصغر بن کاظم(علیه السلام) خاک شد.
سید رضی(۳۵۸ ق ـ ۴۰۶ ق) سید رضی مشهور به شریف رضی فرزند ابواحمد حسین، برادر بزرگوار سید مرتضی و از عالمان و متکلمان بزرگ شیعه در قرن چهارم هجری است. علت عمده اشتهار سید رضی، جمعآوری نهج البلاغه است. او تألیف زیادی در باب کلام و علوم اسلامی دارد که الخصائص معروف ترین آنها است. این بزرگوار ابتدا در منزلش در بغداد دفن و سپس به کربلا منتقل و در کنار پدر و برادرش در نزدیکی قبر سید ابراهیم مجاب در رواق غربی حرم دفن است.
شریف مرتضی علم الهدی(۳۵۵ق ـ ۴۳۶ق) علی بن حسین موسوی، مشهور به سید مرتضی یا شریف مرتضی، از عالمان و فقیهان بزرگ شیعه در قرن چهارم هجری و صاحب تألیفات زیادی است. وی در ۳۵۹ ق به دنیا آمد و در ۴۳۶ ق در بغداد فوت کرد و در منزلش دفن شد سپس او را به کربلا منتقل و در کنار مرقد پدر و برادرش شریف رضی، در نزدیکی قبر سید ابراهیم مجاب در شمال غربی رواق غربی حرم مطهر، به خاک سپرده شد. در زمان های اخیر سنگ قبرهای او، پدر و برادرش برداشته شده و محو شده است. کنار قبر این ۳ بزرگوار، جدشان، ابراهیم اصغر فرزند امام کاظم (علیه السلام) ملقب به مرتضی، دفن است.
علامه وحید بهبهانی (۱۱۱۸ ق ـ ۱۲۰۵ ق) شیخ محمد باقر بن محمد اکمل مشهور به وحید بهبهانی، از عالمان اصولی و رجال شناسان بزرگ شیعه در قرن دوازدهم هجری است که در رواق شرقی حرم دفن شده است. او در کربلا رهبری و مرجعیت شیعیان را بر عهده داشت. سید مهدی بحرالعلوم و سید علی صاحب ریاض و شیخ جعفر آل کاشف الغطاء از شاگردان او بودند.
مجاهد(۱۱۸۰ ـ ۱۲۴۲ ق) سید محمد مجاهد فرزند سید علی طباطبایی صاحب ریاض و نوه دختری مرحوم علامه بهبهانی، صاحب کتاب مفاتیح و مناهل است. او به سبب مجاهداتش با روس ها، که خود در میدان جنگ حاضر میشد، به محمد مجاهد معروف شد. قبرش در بین آستان امام حسین(علیه السلام) و ابو الفضل(علیه السلام) در بازار باب الحریص در ۲ طبقه ساخته شده و دارای گنبد و ضریح فولادی بود اما در توسعه کنونی از میان رفته است.
میرزا محمد تقی شیرازی(ف ۱۳۳۸ ق) شیخ محمد تقی شیرازی از مراجع بزرگ شیعه واز رهبران قیام مردم عراق علیه سلطه انگلستان(۱۹۲۰ م) است که با مجاهدتهای خود، سلطه و نفوذ انگلیس را در عراق از بین برد. او را درضلع جنوب شرقی صحن در مقبره اختصاصی خود دفن کردند. در ۱۲۶۳ق، هنگام توسعه صحن، بقعه ای به نام « ایوان شیرازی » به مساحت ۲۰۰ متر در کنار آن قبر بنا شد که محل تدریس و تحصیل طلبهها شده بود ولی به دستور رژیم بعث تعطیل شد.
آل عصفور بحرانی (۱۱۰۷ق ـ ۱۱۸۶ق) شیخ یوسف آل عصفور بحرانی، صاحب کتاب الحدائق الناضره، دررواق شرقی حرم دفن شده است. وی به همراه سیدعلی طباطبایی و وحید بهبهانی در یک مقبره آرمیدهاند.
شریف العلماء محمد شریف بن حسن آملی، از عالمان بزرگ شیعه، و استاد شیخ مرتضی انصاری در ۱۲۴۶ق در کربلا وفات یافت و در سمت جنوب شرقی آستان، در یکی از کوچههای فرعی خیابان امام حسین (علیه السلام) دفن شد. بقعه وی در ۱۲۶۱ ق به دست شیخ حسن آل صالحی و در ۱۳۷۲ ق توسط مرحوم آیت الله حکیم تجدید بنا و مدرسه ای به نام او در کنار آستان احداث گردید. امروزه بقعه او از میان رفته است.
سید علی طباطبایی،سید علی طباطبایی، صاحب کتاب ریاض المسائل در فقه است. وی در رواق شرقی حرم خاک شد. او کسی است که دیوار شهر کربلا را بنا کرد. فرزند او به سید محمد مجاهد معروف است.
خاندان قزوینی (مجتهد قزوینی) در داخل صحن و در مسیر صحن امام حسین(علیه السلام) به سوی صحن ابوالفضل العباس یعنی باب قاضی الحاجات در حجرهای ۳ تن از خاندان مجتهد قزوینی دفن شدهاند: آقا سید ابراهیم بن محمد مجتهد قزوینی صاحب ضوابط الاصول (م۱۲۶۲ق) آقا سید مهدی مجتهد شیخ محمد حسین قزوینی (ف۱۲۸۱ ق). در دالان صحن کوچکِ همین مکان قبر شیخ الاسلام قزوینی واقع است.
شیخ عبدالحسین تهرانی از فقیهان و عالمان معاصر بود که در یکی از حجرههای سمت غربی صحن خاک شده است.
سید عبدالله بحرانی عالم و فقیه و مؤلف الافاضات الحسینیه و شرح مختصر النافع علامه حلی است که در رواق ابراهیم مجاب به خاک سپرده شده است. در کنار او فرزندش سید محسن و نوه اش سید محمد بن سید محسن، صاحب کتابهای الفصول البهیه فی بعض الاخبار الحجج المرضیه و هدایه العباد، دفن شدهاند.
صاحب ضوابط (۱۲۱۴ ق ـ ۱۲۶۲ ق) سید ابراهیم بن محمد باقر موسوی قزوینی حائری عالم بزرگ شیعه و معروف به صاحب ضوابط، در میدان مقابل باب الشهداء دفن است. تألیف او در باب فقه شهرت دارد.
خاندان برغانی چند تن از خاندان برغانی، که همه از عالمان بزرگ و از فقیهان شیعه بودهاند، در رواق غربی حرم (رواق بالاسر) به خاک سپرده شدهاند. معروفترین آنها ملا محمد علی برغانی است که در ۱۲۷۱ ق از دنیا رفت. وی تألیفات فراوانی در فقه و تفسیر دارد. دیگر فرزندش میرزا عبد الوهاب از عارفان و فقیهان عصر قاجار بود که در ۱۲۹۴ ق فوت کرد. قبر ملا علی برغانی متوفی ۱۲۶۹ ق نیز در این مکان واقع است.
سید مرتضی طباطبایی سید مرتضی فرزند سید محمد طباطبایی حسینی بروجردی پدر سید مهدی بحر العلوم است که در ۱۲۰۴ق از دنیا رفت. او را در رواق شرقی حرم به خاک سپردند.
خاندان آل کمونه چند تن از مشاهیر خاندان آل کمونه در زیر زمین خزانه جواهر آستان، بین رواق پادشاهان و مسجد آستان حسینی، دفن هستند. این افراد از عالمان و ادیبان کربلا بودند؛ از جمله شیخ مهدی کمونه (ف ۱۲۷۲ق) کلید دار آستان، شیخ میرزا حسن کمونه(ف۱۲۹۲ق) هم چنین برادرش که پس از او به تولیت آستان رسید و نیز شیخ محمد علی کمونه(ف ۱۲۸۲ ق)، که از شاعران شیعه بوده است.